Yurt İçi Görevlendirmelerde Personele Gündeliğin Yanı Sıra Yeme- İçme Giderleri İçin Ayrıca Ödeme Yapılması

Şirket personeline yurt içi geçici görevlendirmelerinde Genel Kurul kararı ile belirlenen ve piyasa koşullarına göre oldukça yüksek tutarlarda olan "gündelik" ödenmesine rağmen, bu gündeliğin verilme amacını oluşturan konaklama, yeme ve içme bedellerinin fatura karşılığında ayrıca Şirket bütçesinden ödendiği ve bu suretle Şirket kaynaklarının verimsiz kullanıldığı görülmüştür.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 369’uncu maddesinde düzenlenen yönetim kurulu üyelerinin ve yöneticilerin "tedbirli bir yönetici özeni" gösterme borcu, Şirket harcamalarının makul, zorunlu ve ekonomik olmasını gerektirir. Harcırah ve gider karşılıkları uygulamasında temel prensip; personelin seyahat nedeniyle katlanmak zorunda kaldığı ek maliyetlerin (otel, yemek, ulaşım) karşılanmasıdır. Bu karşılama yöntemi iki şekilde olabilmektedir: Ya personele harcamalarından bağımsız maktu bir "gündelik" verilir ve personel tüm masraflarını buradan karşılar ya da personele gündelik verilmeyip yaptığı "gerçek giderler" (fatura karşılığı) ödenir.

Hem yüksek tutarlı maktu gündelik ödenmesi hem de konaklama ve yeme- içme faturalarının ayrıca Şirkete ödetilmesi, seyahat harcamasının mükerrer olarak finanse edilmesi anlamına gelmektedir. Şirket menfaatleri açısından, belirlenen gündelik tutarının seyahat giderlerini karşılamaya yetip yetmediği esas alınmalıdır.

Şirketin 28.05.2025 tarihli ve 29 sayılı Olağan Genel Kurul toplantısında oybirliğiyle alınan karar incelendiğinde; 2025 yılı yurt içi seyahatleri için Yönetim Kurulu Üyeleri ve Genel Müdür için günlük 5.000 TL, Genel Müdür Yardımcıları için 4.000 TL, Birim Müdürleri için 3.000 TL ve diğer personel için 2.000 TL tutarında gündelik belirlendiği tespit edilmiştir. Yurt içi piyasa koşulları ve ekonomik göstergeler dikkate alındığında, günlük 5.000 TL ve 4.000 TL gibi tutarların sadece yeme- içme değil, konaklama giderlerini de fazlasıyla karşılayacak seviyede olduğu açıktır. Ancak muhasebe kayıtları üzerinde yapılan incelemede; personele bu yüksek tutarlı nakit ödemelerin yapıldığı, buna rağmen konaklama (otel) bedellerinin ve seyahat esnasındaki yeme- içme (restoran, kafe vb.) harcamalarının fatura karşılığında ayrıca Şirkete ödettirildiği görülmüştür.

Bu uygulama neticesinde, personele verilen gündelik bir "masraf karşılığı" olmaktan çıkarak, seyahat dolayısıyla elde edilen ek bir "örtülü gelir" kalemine dönüşmüştür. Şirket kayıtlarına göre 2020- 2025 yılları arasında bu yöntemle; gündelik alan personele ayrıca 1.614.150,60 TL yeme- içme ve 3.923.042,03 TL konaklama bedeli olmak üzere toplam 5.537.192,63 TL tutarında mükerrer ödeme yapılmıştır. Gündelik tutarlarının konaklama ve iaşe bedellerini karşılayacak düzeyde yüksek belirlenmiş olmasına rağmen, otel faturalarının ve en küçük yeme- içme fişlerinin dahi Şirket bütçesinden ödenmesi, basiretli tacir ilkesiyle ve mali disiplinle bağdaşmamaktadır.

Kamu idaresi cevabında; belediye şirketlerinin 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamında yer almaması sebebiyle yurt içi görevlendirmelerine ilişkin ödemelerin içeriğinin, söz konusu kanun ve yurt içi gündeliklerine dair kararlara bağlı kalınmaksızın şirket yönetim organlarınca belirlenebildiği ifade edilmiştir . Söz konusu ödemelerin şirket ortakları tarafından her yıl gerçekleştirilen olağan veya olağanüstü genel kurullarda alınan kararlar doğrultusunda yapıldığı belirtilmiştir . Bununla birlikte, bulguda yer alan tespitler doğrultusunda iyileştirme yapılması amacıyla hazırlanan taslak metnin Genel Kurul onayına sunulacağı bildirilmiştir .

Ayrıca, halihazırda devam eden uygulamalarda mükerrer harcamaların önüne geçecek gerekli idari tedbirlerin alındığı dile getirilmiştir .

Kamu idaresi tarafından, şirketin 6245 sayılı Harcırah Kanunu'na tabi olmaması gerekçe gösterilerek yurt içi görevlendirme ödemelerinin genel kurul kararlarına dayandırıldığı ve mükerrer harcamaları önleyici idari tedbirlerin alındığı ifade edilmişse de, bu argümanlar mevzuata ve ticari icaplara uygun düşmemektedir. Şirket organlarının harcırah ödeme esaslarını serbestçe belirleme yetkisi, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 369'uncu maddesinde amir olan tedbirli bir yönetici özeniyle hareket etme yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.

Gündelik ödemesinin temel ihdas amacı personelin seyahat sürecindeki konaklama, yeme ve içme gibi zorunlu masraflarının maktu olarak karşılanması iken; piyasa koşullarına göre yüksek tutarlarda nakdi gündelik ödenmesine rağmen aynı görevlendirmelerdeki konaklama ve yeme- içme harcamalarının fatura karşılığı ayrıca şirket bütçesinden karşılanması, aynı gider kaleminin mükerrer olarak finanse edilmesi anlamını taşımakta ve mali disiplin ile ekonomiklik ilkeleriyle açıkça çelişmek tedir.

İdare cevabında mükerrer harcamaların önüne geçilmesi amacıyla halihazırda idari tedbirlerin alındığının ve yeni taslak metinlerin genel kurul onayına sunulacağının bildirilmesi, esasen bulguda tespit edilen mükerrer ödeme uygulamasının maddi gerçekliğini ve idari zafiyeti zımnen teyit etmektedir. İleriye dönük düzeltici işlemler tesis edilmesi kurumsal işleyiş açısından olumlu bir adım olmakla birlikte, geçmiş dönemlerde şirket aleyhine oluşan maddi kaybı ve hukuka aykırılığı geriye dönük olarak ortadan kaldırmamaktadır.

Netice itibarıyla; 2020- 2025 yılları arasında gerçekleştirilen yurt içi görevlendirmelerde hem maktu gündelik ödenmesi hem de konaklama ve yeme- içme faturalarının şirket bütçesinden ayrıca karşılanması suretiyle oluşan toplam 5.537.192,63 TL tutarındaki mükerrer harcamanın, şirket kaynaklarında yasal dayanaktan yoksun bir eksilmeye sebebiyet verdiği açıktır. Bu itibarla, söz konusu mükerrer ödemelerin şirket menfaatlerinin korunması ilkesi gereği ilgililerden tazmin veya tahsil edilmesine yönelik hukuki ve mali sorumluluğun devam ettiği anlaşılmaktadır.