Mevzuatta Düzenlenen İhale Usulleri ve Doğrudan Temin Dışında Mal Alımı Yapılması

Aliakent A.Ş. tarafından gerçekleştirilen mal alımlarının önemli bir kısmının ihalesiz ve doğrudan temin yöntemi uygulanmadan yapıldığı görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasında;

“Aşağıda belirtilen idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri bu Kanun hükümlerine göre yürütülür:

a) (Değişik: 1/6/2007- 5680/1 md.) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı; döner sermayeli kuruluşlar, birlikler (meslekî kuruluş şeklinde faaliyet gösterenler ile bunların üst kuruluşları hariç), tüzel kişiler.

d) (Değişik: 12/6/2002- 4761/10 md.) (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilenlerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler.”

Belediyelerin sermayesinin tamamına veya çoğunluğuna sahip olduğu şirketler kamu kaynağı kullanmaları ve kamu hizmetlerinin yürütülmesine yönelik faaliyetlerde bulunmaları nedeniyle kamu ihale mevzuatının kapsamı içinde yer almakta olup, ihale süreçlerinde söz konusu mevzuat hükümlerine ve temel ilkelere uygun hareket etmeleri gerekmektedir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde; idarelerin yapacakları ihalelerde saydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenirlik, gizlilik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile kaynakların verimli kullanılmasının temel ilke olduğu hüküm altına alınmıştır.

Kanun’un 18’inci maddesinde; idareler tarafından gerçekleştirilecek ihalelerde uygulanabilecek ihale usullerinin açık ihale usulü, belli istekliler arasında ihale usulü ve pazarlık usulü olduğu belirtilmiştir.

Kanun’un 22’nci maddesinde ise belirli ve sınırlı durumlarda uygulanabilecek olan doğrudan temin yöntemine yer verilmiş olup bu yöntemin yalnızca maddede belirtilen hallerde ve belirlenen parasal limitler dahilinde uygulanabileceği düzenlenmiştir.

Öte yandan Kanun’un 60’ıncı maddesinde; ihale mevzuatına aykırı işlem tesis eden görevliler hakkında uygulanacak sorumluluk hükümlerine yer verilmiştir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 18’inci maddesinde tacirlerin tüm faaliyetlerinde basiretli bir iş insanı gibi hareket etmekle yükümlü olduğu, 369’uncu maddesinde ise yönetim kurulu üyeleri ve yöneticilerin görevlerini yerine getirirken şirketin menfaatlerini gözetmek ve özen yükümlülüğüne uygun hareket etmek zorunda oldukları hüküm altına alınmıştır.

Yapılan incelemede, Şirket tarafından gerçekleştirilen mal alımlarının önemli bir kısmının, 4734 sayılı Kanun’da sayılan ihale usullerinden herhangi biri veya doğrudan temin usulü uygulanmaksızın, piyasa araştırması yapılmadan ve herhangi bir rekabetçi süreç işletilmeden gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.

Söz konusu alımlara ilişkin süreçler incelendiğinde, ihale işlem dosyası oluşturulmadığı, yaklaşık maliyet hesaplanmadığı, rekabeti sağlayacak teklif toplama sürecinin işletilmediği, sözleşme ve teknik/idari şartname düzenlenmediği görülmüştür.

Bu itibarla, anılan mevzuat gereğince Şirket tarafından gerçekleştirilecek mal alımlarında; 4734 sayılı Kanun’da düzenlenen ihale usullerinin uygulanması, ihale usulleri dışındaki doğrudan temin yönteminin mevzuatta belirtilen sınırlı hallerde ve öngörülen parasal limitler dahilinde uygulanması gerekmektedir.