Piyasa Rayicinin Üzerinde Mal Alımı Yapılması

Aliakent A.Ş. tarafından gerçekleştirilen alımlarda, temin edilen belirli malların güncel piyasa rayiçlerinden yüksek bedellerle satın alındığı tespit edilmiştir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun, Yönetim Kurulu ile ilgili bölümünün “Özen ve bağlılık yükümlülüğü” başlıklı 369’uncu maddesinde, “ Yönetim kurulu üyeleri ve yönetimle görevli üçüncü kişiler, görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kurallarına uyarak gözetmek yükümlülüğü altındadırlar.” denilmektedir.

6102 sayılı Kanun’un “Tacir olmanın hükümleri” üst başlıklı 18’inci maddesinde genel olarak her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerektiği belirtilmiştir. Kanun’un 12’nci maddesinde tacirin ne olduğu tanımlanmış, 16’ncı maddesinde ise tüzel kişiler açısından ticari işletmelerin de tacir sayıldığı ifade edilmiştir.

Şirket tarafından gerçekleştirilen alımlar incelendiğinde, temin edilen mal ve hizmetlere ilişkin fiyat araştırmalarının yeterli kapsamda yapılmadığı, alımların bizzat ilgili ürün veya hizmetin tedarikçisi konumundaki firmalar yerine aracı firmalar üzerinden gerçekleştirildiği ve bu durumun sözleşme fiyatlarının piyasa rayiçlerinin belirgin biçimde üzerinde oluşmasına yol açtığı tespit edilmiştir.

Örnek olarak, 2025/573301 (3- g) numaralı “Şezlong, Sehpa ve Hasır Şemsiye Mal Alımı” işinde, 1.000 adet şezlong, 250 adet sehpa ve 700 adet şemsiye için yüklenicilerden teklif alındığı görülmüştür. Yüklenicinin söz konusu ürünlerin ana tedarikçisi olmadığı, ana tedarikçiden alım yaparak Şirkete satış yaptığı anlaşılmıştır. Bu çerçevede, şezlong için teklif edilen birim fiyatın 2.900,00 TL (KDV hariç), sehpa için ise 800,00 TL (KDV hariç) olduğu belirlenmiştir. Aynı marka ve model şezlongun tedarikçi firmasının internet satış mağazasında denetim tarihinde KDV hariç 2.363,64 TL’ye, sehpanın ise KDV hariç 318,18 TL’ye satışa sunulduğu tespit edilmiştir.

Yine başka bir örnekte, Aliağa Belediyesi tarafından 2025/676141 İKN numarasıyla ihale edilen “Aliağa Yolcu Transfer Merkezi Binasına Yerinde Montajlı Trafo Köşkü Mal Alım İşi”nin yüklenicisinin Aliağa Belediyesi Aliakent A.Ş. olduğu görülmüştür. Ancak Şirketin, herhangi bir ihale süreci yürütmeksizin işi başka bir yükleniciye doğrudan devrettiği anlaşılmıştır.

Söz konusu işte, 1x150 mm YAXC7V- R XLPE 36 KV Alüminyum kablo için teklif edilen birim fiyatın 9.860,00 TL olduğu tespit edilmiştir. Temin edilecek kablo miktarı 800 metre olarak belirlenmiş ve iş toplam 7.888.000,00 TL (KDV hariç) bedelle sonuçlandırılmıştır. Aynı özellik ve nitelikteki kablo için yapılan e- ticaret fiyat araştırmasında ise satışa sunulan birim fiyatın denetim tarihinde 911,60 TL (KDV hariç) olduğu görülmüştür. Bu veriler esas alındığında, söz konusu işin doğrudan e- ticaret mağazalarından alım yapılarak 729.280,00 TL gibi bir bedelle tamamlanmasının mümkün olduğu görülmüştür.

Şirket cevabında, bulguya konu fiyat karşılaştırmalarının tek başına rayiç üstü alım veya kamu zararı tespiti için yeterli olmadığı, teknik ve ticari eşdeğerlik unsurlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiş; ayrıca piyasa araştırmalarının daha kapsamlı ve yazılı dayanaklarla desteklenmesi amacıyla gerekli çalışmaların yapılacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda, karşılaştırılan ürünlerin marka, model, teknik özellik, üretim yılı, garanti, stok durumu, teslim süresi, teslim yeri, nakliye, montaj, ödeme vadesi, kurumsal satış şartları ve satış sonrası hizmet koşulları aynı olmadıkça rayiç üstü alım sonucuna varılamayacağı ileri sürülmüştür.

Ancak piyasa fiyat araştırmasının hangi yöntemle yapılacağı mevzuatta belirlenmemiş olup, araştırmanın yazılı teklif alınarak, internet üzerinden fiyat araştırması yapılarak veya sözlü teklifler alınmak suretiyle gerçekleştirilmesi mümkündür. Somut olayda ise karşılaştırmaya esas alınan internet fiyatları, yüklenicinin ürünleri temin ettiği asıl tedarikçiye ait olup; marka, model ve teknik özellikler bakımından birebir aynı ürünlere ilişkindir. Garanti, teslim süresi, nakliye ve benzeri ticari koşullar da doğrudan tedarikçi tarafından aynı şekilde sağlanmaktadır. Kaldı ki, internet üzerinden yapılan satış fiyatlarının dahi çoğu zaman piyasa koşullarına göre daha yüksek olduğu dikkate alındığında, Şirketin aynı ürünleri bu fiyatların da önemli ölçüde üzerinde bedellerle temin etmiş olması, yapılan alımların piyasa rayicinin üzerinde gerçekleştirildiğine ilişkin değerlendirmeyi güçlendirmektedir. Bu nedenle, ürünlerin gerçek piyasa değerinin katbekat üzerinde bedellerle temin edilmesi ekonomik ve verimli kaynak kullanımı ilkeleriyle bağdaşmamaktadır.

Bu itibarla, Şirketin mal ve hizmet alımlarında piyasa rayiçlerini tam ve şeffaf biçimde yansıtacak fiyat araştırma sistemleri oluşturması, alımlarda bizzat tedarikçi konumundaki firmaların sürece dahil edilmesi, alternatif tedarikçilerin değerlendirilmesi ve maliyet analizleri detaylandırılarak kamu kaynağı olan şirket sermayesinin korunması gerekmektedir.